Als je je vrije dagen als een oplaadstation beschouwt in plaats van als een nieuw plekje op de kalender, ben je misschien iets op het spoor. Uit een Zweeds onderzoek blijkt dat het inhalen van slaap na een zware week gunstiger is dan experts eerder dachten.
Het onderzoek, gepubliceerd in april 2018 in de Journal of Sleep Research, daagt het oude advies uit dat je elke dag op exact dezelfde tijd wakker moet worden. Het stelt dat compenserende slaap – die extra uren in het weekend – feitelijk bescherming kan bieden tegen vroegtijdige sterfte.
De omvang van het onderzoek
Dit was geen klein pilotprogramma. De onderzoekers analyseerden gegevens van meer dan 43.000 deelnemers aan het Zweedse Nationale Marscohort. Het volgen van cohorten begon in 1997.
De follow-up ging door voor elke proefpersoon totdat hij stierf, verhuisde of de studie officieel werd gesloten op 31 december 2010.
Om hun cijfers te verkrijgen, verzamelde het team zelfgerapporteerde gegevens over fundamentele slaapgewoonten. Ze stelden twee verschillende vragen:
Hoeveel uur slaapt u op een werkdag?
Hoeveel uur slaap je op vrije dagen?
De antwoordmogelijkheden varieerden van minder dan vijf uur tot meer dan negen uur. Door deze granulariteit konden ze verschillen ontdekken die bredere studies vaak over het hoofd zien.
De weekenduitzondering op de sterfteregel
Uit eerder onderzoek is een duidelijk patroon gebleken met betrekking tot slaap en dood. Consequent te weinig slapen (gedefinieerd als vijf uur of minder) of te veel (negen uur of meer) correleert met hogere sterftecijfers. Over het algemeen wordt aangenomen dat de ‘sweet spot’ in het midden ligt.
Maar hier zit het addertje onder het gras. In de meeste onderzoeken wordt de deelnemers gevraagd een ‘typische’ nachtrust te rapporteren. Omdat er vijf doordeweekse dagen en slechts twee weekenddagen zijn, neigt die zelfrapportage sterk naar doordeweekse gewoonten. Het negeert de realiteit dat veel mensen aanzienlijk langer slapen op hun vrije dagen.
‘Weekendslaapduur’ werd de variabele die het verhaal veranderde.
Toen onderzoekers de gegevens isoleerden, ontdekten ze dat het sterfterisico hoog bleef voor mensen die zowel doordeweeks als in het weekend kortslapers waren. Het risico bleef ook verhoogd voor degenen die elke nacht te veel sliepen.
Er ontstond echter een ander patroon bij degenen die doordeweeks korte uren sliepen, maar in het weekend langer sliepen.
“Als de weekendslaap wordt verlengd na een korte slaap op weekdagen, wordt er geen verband met sterfte gezien”, schreven de auteurs. “Wij suggereren dat dit de positieve effecten van compenserende slaap kan weerspiegelen.”
In duidelijke bewoordingen: als u tijdens de werkweek een korte slaper bent, lijkt het inhalen in het weekend het verhoogde risico op overlijden dat met dat slaapgebrek gepaard gaat, te neutraliseren.
Waarom dit belangrijk is voor je circadiane ritme
Slaapexperts prediken al lang het evangelie over consistentie. De heersende theorie is dat jojoën tussen uitslapen op zaterdag en wakker worden op maandagochtend je biologische ritme verstoort. Die verstoring kan leiden tot slechte slaapkwaliteit en gezondheidsproblemen op de lange termijn.
Deze nieuwe gegevens bemoeilijken dat advies. Het suggereert dat voor sommige mensen de biologische voordelen van herstelslaap zwaarder wegen dan de verstoring van hun interne klok.
Natuurlijk is correlatie geen causaliteit. De auteurs van het onderzoek erkennen dat er meer onderzoek nodig is.
“De echte vraag is of er in feite sprake is van een opbouw van tekorten, of van biologische veranderingen die geleidelijk plaatsvinden in de loop van de tijd, ook al krijg je herstelslaap,” vertelde Dr. David Dinges aan Time. Hij was niet betrokken bij het Zweedse onderzoek, maar werkt op het gebied van slaap en chronobiologie aan de Perelman School of Medicine van de Universiteit van Pennsylvania.
Is de schuld volledig verdwenen? Of vinden er subtiele, geleidelijke veranderingen plaats die u later inhalen? De studie geeft daar geen antwoord op. Het laat alleen maar zien dat, in deze grote dataset, mensen die in het weekend uitslapen niet eerder stierven dan hun leeftijdsgenoten die vaste slaapgewoonten aanhielden.
De levensstijlfactoren achter de cijfers
De onderzoekers verdiepten zich ook in de levensstijlprofielen van deze slapers. De resultaten waren interessant en enigszins contra-intuïtief.
Mensen die consequent lange uren slaap registreerden waren:
*Minder kans om slaapmedicijnen te gebruiken
* Lichtere koffiedrinkers
* Nooit rokers
Omgekeerd waren gewone korte slapers meestal:
* Fysiek actiever
* Ouder
* Lager opgeleid
Deze factoren compliceren het beeld. Korte slapers waren actiever, wat over het algemeen goed is voor de gezondheid. Toch hadden ze nog steeds hogere sterftecijfers als ze dit in het weekend niet goedmaakten. Langslapers hadden over het algemeen gezondere gewoonten (niet roken, minder cafeïne), wat zou kunnen verklaren waarom hun lange slaapduur niet dezelfde sterftestraf met zich meebracht als in andere onderzoeken.
Het eindresultaat
Je hoeft niet te kiezen tussen strikte circadiane discipline en totale uitputting. Uit de gegevens blijkt dat als uw werkweek u tot een slaaptekort dwingt, het niet alleen maar een luxe is om uzelf in het weekend te laten herstellen. Het zou een overlevingsstrategie kunnen zijn.
Uiteraard zijn dit observatiegegevens. Het bewijst niet dat uitslapen een langer leven veroorzaakt. Maar het laat wel zien dat mensen die het doen geen prijs betalen in termen van sterfte, in tegenstelling tot degenen die zeven dagen per week te weinig slaap hebben.
Dus, kun je eindelijk rechtvaardigen dat je op de snooze-knop drukt? Het bewijs zegt dat je dat waarschijnlijk wel kunt. De wetenschap
