Jeśli kiedykolwiek nie mogłeś spać przez noc lub dwie z rzędu, być może wpatrywałeś się w sufit i zastanawiałeś się, czy naprawdę można umrzeć z wyczerpania. Technicznie odpowiedź brzmi: tak, ale u zdecydowanej większości organizm jest w stanie się zregenerować. Chroniczny brak snu powoduje szereg nieprzyjemnych objawów – drażliwość, zamglenie mózgu, zmęczenie – jednak objawy te są odwracalne.
Jest jeden wyjątek. Istnieje niezwykle rzadka choroba zwana śmiertelną bezsennością rodzinną, na którą nie ma lekarstwa. Jest to choroba neurodegeneracyjna, która stopniowo uniemożliwia organizmowi zasypianie, aż do załamania się całego układu. To nie tylko bezsenność. To jest wyrok śmierci.
Chociaż dokładne pochodzenie tej choroby nie zostało zapomniane w historii, badacze śledzą jej genealogię u dwóch Włochów żyjących na przełomie XVIII i XIX wieku. W 1765 roku pewien Wenecjanin zmarł z powodu objawów odpowiadających tej chorobie. W 1836 roku inny Wenecjanin zmarł na śmiertelną rodzinną bezsenność, czego można być prawie pewnym. Oboje przekazali wadliwy gen swojemu potomstwu. Choroba utrzymuje się do dziś, chociaż występuje niezwykle rzadko. Odnotowano jedynie około 100 zgonów. Dopiero w 1986 roku uznano ją oficjalnie za odrębną chorobę.
W jaki sposób przenoszona jest ta choroba?
Jest to choroba neurodegeneracyjna dziedziczona autosomalnie dominująco. Oznacza to, że do rozwinięcia się choroby wystarczy jedna kopia wadliwego genu. Człowiek ma 22 pary autosomów (bez chromosomów płciowych) i jedną parę chromosomów płciowych. Mutacje występują w jednej z par autosomów.
W szczególności jest to choroba prionowa. Priony to nieprawidłowo sfałdowane białka, które mogą indukować prawidłowe fałdowanie normalnych białek w mózgu. Proces ten powoduje reakcję łańcuchową uszkodzeń. Choroby prionowe dzielą się na trzy kategorie.
- Nabyte: Uzyskane ze źródeł zewnętrznych, takich jak kuru (związane z kanibalizmem).
- Spontaniczne: Występuje samoistnie, bez znanej przyczyny i historii rodzinnej.
- Dziedziczny: Przekazywany w rodzinie.
Śmiertelna bezsenność rodzinna jest w większości dziedziczna. W rodzinach, w których występowała ta choroba, występuje specyficzna mutacja w genie białka prionowego zwana PRNP. Często wiąże się to z polimorfizmem metioniny, innym markerem genetycznym powszechnie spotykanym w innych chorobach neurodegeneracyjnych. Jeśli odziedziczysz tę mutację, masz 50% szans na przekazanie jej swoim dzieciom.
Uważa się, że na ten problem cierpi 28–40 rodzin na całym świecie. W rzadkich przypadkach choroba może ujawnić się samoistnie (sporadyczna bezsenność śmiertelna), ale dziedziczenie rodzinne jest normą.
Jakie są objawy i etapy?
Choroby prionowe mają wspólne cechy: zmęczenie, pogorszenie funkcji poznawczych, halucynacje, sztywność mięśni oraz trudności w chodzeniu i mówieniu. Ale śmiertelna bezsenność rodzinna ma wyjątkową ścieżkę rozwoju. Charakterystycznym objawem jest bezsenność, która jednak przechodzi przez cztery różne etapy.
Wiek zachorowania wynosi zwykle około 48 lat, chociaż zgłaszano przypadki w wieku od 19 do 72 lat. Choroba ta postępuje szybko. Niektórzy pacjenci żyją od dwóch do trzech lat od wystąpienia objawów. Inni umierają w ciągu roku.
Pierwszy etap
Pierwszym objawem jest uporczywa bezsenność. Po około czterech miesiącach stan się pogarsza. Niektórzy pacjenci zauważają problemy psychiczne jeszcze zanim brak snu stanie się poważny. Występują ataki paniki, paranoja i fobie. Co ciekawe, u pacjentów często rozwija się bezsenność – strach przed niezasypieniem. Kiedy udaje im się zasnąć, ich sny stają się żywe i niepokojące.
Drugi etap
Ten etap trwa około pięciu miesięcy i objawy psychiczne stają się bardziej intensywne. Halucynacje stają się wszechobecne. Drażliwość pojawia się, gdy współczulny układ nerwowy jest przepracowany. Ta nadmierna stymulacja współczulnego układu nerwowego powoduje szereg reakcji fizycznych:
* Zwiększony poziom kortyzolu
* Tachykardia (zbyt wysokie tętno)
* Nadciśnienie tętnicze
* Hipertermia (podwyższona temperatura ciała)
* Nadpotliwość (nadmierne pocenie się)
* Tachypnea (szybkie oddychanie)
Funkcje motoryczne i poznawcze zaczynają się pogarszać. Pojawia się utrata pamięci krótkotrwałej. Zmiany osobowości, w tym depresja i stany lękowe, stają się zauważalne. Zdolności motoryczne i chód zaczynają się pogarszać.
Trzeci etap
Ten etap jest krótki i trwa tylko około 90 dni. Cykl snu i czuwania zostaje całkowicie zakłócony. Rozpoczyna się całkowita bezsenność. Nie ma odpoczynku.
Czwarty etap
Ostatni etap obejmuje szybki spadek funkcji poznawczych i demencję. Może trwać do sześciu miesięcy. Pacjenci ostatecznie tracą zdolność samodzielnego poruszania się i mówienia, co jest stanem znanym jako mutyzm akinetyczny. Następuje śpiączka i śmierć.
Diagnoza i leczenie
Nie ma leku na śmiertelną bezsenność rodzinną. Wczesna diagnoza jest trudna, ponieważ objawy nakładają się na inne choroby. Lekarze opierają się na wywiadzie rodzinnym, ocenie klinicznej i badaniach genetycznych w kierunku mutacji PRNP. Badania snu mogą wykazać zakłócenia w typowej architekturze snu, ale w tym momencie
Wzgórze oblężone
Bezsenność to tylko widoczny wierzchołek góry lodowej. Za tymi nieprzespanymi nocami kryje się brutalna przebudowa wewnętrznej struktury ciała. Śmiertelna bezsenność rodzinna (FFI) może powodować więcej niż tylko niemożność spania. Systematycznie niszczy centralny układ nerwowy, wpływając z niszczycielską precyzją na mózg i rdzeń kręgowy.
Największe szkody wyrządzane są wzgórzu. Ta głęboka struktura mózgu działa jako centralny mediator funkcji motorycznych i informacji sensorycznych. W LB pewne skupiska neuronów (neurony wzgórzowe przednio-brzuszne i przyśrodkowe) zaczynają obumierać. Kiedy te komórki obumierają, nie można ich przywrócić. Mózg po prostu nie jest w stanie wyhodować na ich miejscu czegoś nowego.
Zamiast tego interweniują komórki glejowe. Te komórki pomocnicze są odpowiedzialne za utrzymanie komunikacji między neuronami i usuwanie odpadów komórkowych. W odpowiedzi na masową śmierć neuronów tworzy się tkanka bliznowata, co jest procesem zwanym gliozą. Tkanka bliznowata jest obojętna. Nie może przetwarzać informacji sensorycznych ani modulować sygnałów motorycznych. W rezultacie cały system stopniowo słabnie, a bezsenność jest najwcześniejszym i najbardziej oczywistym objawem tego wewnętrznego załamania.
Jak stawia się diagnozę (i dlaczego jest to trudne)?
Trudno jest rozpoznać PWS, dopóki objawy nie zostaną w pełni rozwinięte. Badanie krwi nie może dać jednoznacznej odpowiedzi tak lub nie. Lekarze polegają na objawach zgłaszanych przez pacjenta, szczegółowym wywiadzie rodzinnym i badaniach genetycznych. Badanie krwi może pomóc wykluczyć inne przyczyny, a płyn mózgowo-rdzeniowy można przeanalizować pod kątem obecności pewnych markerów.
Rezonans magnetyczny (MRI) i pozytonowa tomografia emisyjna (PET) mogą ujawnić zmiany strukturalne i metaboliczne w mózgu. Badania neurologiczne i okulistyczne dostarczają dodatkowych wskazówek na temat funkcjonowania układu nerwowego.
Być może najbardziej wymowne sygnały pochodzą z elektroencefalografii (EEG), która mapuje aktywność elektryczną mózgu. Zdrowy sen przebiega według przewidywalnego cyklu. Innymi słowy, po czterech etapach snu wolnofalowego (NREM) następuje sen z szybkimi ruchami gałek ocznych (REM). U pacjentów z LBP wzór ten zanika niemal natychmiast. W ciągu kilku miesięcy od wystąpienia choroby fale mózgowe znacznie spowalniają. Mózg pomija ważne etapy cyklu snu. Głęboki sen REM zanika i zostaje zastąpiony fragmentarycznym i nieefektywnym odpoczynkiem. Długość snu w ciągu dnia nieubłaganie maleje.
Wczesne wykrywanie opiera się na identyfikacji genetycznej, a nie na wzorach elektrograficznych, ponieważ zapisy EEG są dokładne tylko wtedy, gdy u pacjenta występują już objawy.
Żadne pojedyncze narzędzie diagnostyczne nie jest wystarczające. Na przykład elektroencefalografia (EEG) nie jest przydatna w fazie bezobjawowej. Obrazy MRI mogą wydawać się normalne we wczesnych stadiach. Diagnoza jest zagadką i wszystkie elementy muszą do siebie pasować.
Żadnego lekarstwa, tylko opieka
Od 2014 r. Nie ma leczenia PSB. Żadne leczenie nie jest w stanie zatrzymać postępu choroby. Standardowym leczeniem jest opieka paliatywna. Cel przesuwa się z leczenia chorób na łagodzenie cierpienia. Lekarze skupiają się na jakości życia, próbując zmniejszyć objawy neurodegeneracji i niepełnosprawności.
Badania trwają. W badaniach klinicznych testowane są eksperymentalne metody leczenia, a niektóre wstępne wyniki sugerują, że niektóre leki mogą łagodzić objawy lub przedłużać życie. Ale nic nie jest ostateczne. Obszar ten został szeroko zbadany i nie dokonano żadnych przełomowych odkryć, które zmieniłyby zasadniczy wynik tej choroby.
Wyjątek w postaci GGB i kierunków eksperymentalnych
Tradycyjne tabletki nasenne mają niewielki wpływ na PSB. Środki uspokajające stosowane w leczeniu zwykłej bezsenności nie odwracają podstawowych uszkodzeń neurologicznych. Jest jeden godny uwagi wyjątek: kwas gamma-hydroksymasłowy (GHB).
HGB jest środkiem działającym depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy. Czasami jest stosowany jako pigułka nasenna, ale jest również znany jako narkotyk klubowy. Osoby cierpiące na LSD mogą doświadczać krótkich okresów snu. Wydaje się również, że zapobiega nadmiernej aktywności współczulnego układu nerwowego. Tymczasowo łagodzi reakcję organizmu na stres, obniżając tętno i temperaturę ciała.
Inne leki mają potencjał teoretyczny, ale brakuje im mocnych dowodów. Antagoniści benzodiazepin, tacy jak flumazenil (często stosowany w celu odwrócenia przedawkowania środków uspokajających) mogą tymczasowo złagodzić dezorientację i demencję związaną z PSB. Chociaż może wydawać się sprzeczne z intuicją, że flumazenil blokuje działanie benzodiazepin, może przywrócić pewną jasność poznawczą w przypadkach, gdy receptory specyficzne dla LSB są nieprawidłowe.
Te metody leczenia mają charakter eksperymentalny. Nie stanowią one standardu opieki. Potrzebne są dalsze badania, aby określić, czy zapewniają one realne korzyści, czy są jedynie tymczasowymi iluzjami. Na razie okno możliwości pozostaje wąskie, a opcje ograniczone.
