De ziekte van Parkinson is een progressieve neurologische aandoening die invloed heeft op beweging en, vaak over het hoofd gezien, op het mentale welzijn. Tussen 43% en 53% van de mensen met Parkinson ervaart ook angst, een symptoom dat de kwaliteit van leven aanzienlijk verslechtert als het niet wordt behandeld. Dit is niet alleen een psychologisch probleem; Angst bij Parkinson kan motorische symptomen zoals trillen en bevriezen *verergeren, de slaap verstoren en de impact van de ziekte versnellen.
Waarom angst vaak voorkomt bij Parkinson
Het verband tussen Parkinson en angst is veelzijdig. De ziekte zelf verandert de chemie van de hersenen, vooral de dopaminewaarden, die de stemming reguleren. Schommelingen in de effectiviteit van medicatie (“aan”- en “uit”-tijden) veroorzaken onvoorspelbare symptoompieken die angst veroorzaken. Naast de biologie eisen de dagelijkse realiteiten van een chronische, progressieve ziekte – verlies van onafhankelijkheid, angst om te vallen, onvoorspelbare symptomen – een zware psychologische tol.
Angst herkennen bij Parkinson
Angst is in deze context niet alleen algemene zorgen. Het manifesteert zich als:
- Aanhoudende angst of angst: Een gevoel dat niet verdwijnt als de stress tijdelijk wordt verlicht.
- Fysieke symptomen: Snelle hartslag, spierspanning, kortademigheid, misselijkheid, duizeligheid.
- Verergering van motorische symptomen: Angst kan tremoren, dyskinesie (onwillekeurige bewegingen) en bevriezing van het lopen verergeren.
- Vermijdingsgedrag: Zichzelf isoleren om situaties of schaamte te voorkomen.
Cruciaal is dat angst bij Parkinson kan fluctueren met motorische symptomen. Sommige mensen ervaren piekangst tijdens ‘off’-tijden, wanneer de medicatie uitgewerkt is en de motorische controle verslechtert.
Effectieve managementstrategieën
De behandeling van angst bij Parkinson moet holistisch zijn. Dit is wat werkt:
-
Medicatieaanpassingen: De eerste stap is het herzien van uw medicatieregime. Uw arts kan de dosering of het tijdstip aanpassen om ‘uit’-tijden, wanneer de angst vaak het grootst is, tot een minimum te beperken. Continue infusietherapieën (Duopa of Onapgo) kunnen zorgen voor stabielere dopaminegehalten, waardoor de angst in gevorderde gevallen wordt verminderd.
-
Antidepressiva/angststoornissen: SSRI’s en SNRI’s hebben vaak de voorkeur, omdat ze over het algemeen minder bijwerkingen hebben dan benzodiazepines. Benzodiazepines kunnen met voorzichtigheid worden gebruikt, maar er moet rekening worden gehouden met het risico op vallen, sedatie en cognitieve stoornissen.
-
Praattherapie (CGT): Cognitieve gedragstherapie helpt negatieve denkpatronen te herkaderen en coping-mechanismen te ontwikkelen. Het is het meest effectief als de angst consistent is, ongeacht motorische schommelingen.
-
Peer Support Groups: Het delen van ervaringen met anderen die met Parkinson leven, vermindert het isolement en biedt praktische coping-strategieën.
-
Veranderingen in levensstijl:
- Geef prioriteit aan slaap: Een regelmatig slaapschema, het vermijden van cafeïne en alcohol voor het slapen gaan en het aanpakken van onderliggende slaapstoornissen kunnen de angst aanzienlijk verminderen.
- Regelmatige lichaamsbeweging: Aërobe activiteiten zoals wandelen, dansen of zwemmen verbeteren het humeur en vertragen de ziekteprogressie.
- Mind-body-oefeningen: Yoga, tai chi en meditatie kalmeren het zenuwstelsel en verbeteren de emotionele veerkracht.
- Triggervermijding: Het identificeren en minimaliseren van stressoren (bijvoorbeeld onbehandelde pijn, obstipatie) kan angstspiralen voorkomen.
Het belang van open communicatie
De meest cruciale stap is eerlijke communicatie met uw zorgverlener. Veel mensen aarzelen om geestelijke gezondheidsproblemen te bespreken, maar een effectieve behandeling vereist het aanpakken van alle symptomen, inclusief angst. Een proactieve aanpak – het aanpassen van medicatie, het volgen van therapie en het aannemen van gezonde gewoonten – kan de kwaliteit van leven van mensen met de ziekte van Parkinson dramatisch verbeteren.
Het negeren van angst verslechtert niet alleen het welzijn, maar kan ook de fysieke impact van de ziekte versnellen. Hulp zoeken is niet alleen raadzaam; het is essentieel voor een effectieve behandeling van Parkinson.
