Choroba Parkinsona to postępujące zaburzenie neurologiczne, które wpływa na funkcje motoryczne i, często pomijane, samopoczucie psychiczne. Od 43% do 53% osób chorych na chorobę Parkinsona odczuwa również lęk – objaw, który nieleczony znacząco pogarsza jakość życia. To nie jest tylko problem psychologiczny; Lęk w chorobie Parkinsona może zaostrzyć objawy motoryczne, takie jak drżenie i zamrożenie, zakłócać sen i przyspieszać rozwój choroby.
Dlaczego lęk jest powszechny w chorobie Parkinsona
Związek między chorobą Parkinsona a stanami lękowymi jest wieloaspektowy. Sama choroba zmienia chemię mózgu, zwłaszcza poziom dopaminy, która reguluje nastrój. Wahania skuteczności leków („włączone” i „wyłączone”) powodują nieprzewidywalne skoki objawów, które powodują niepokój. Pomijając biologię, codzienność związana z przewlekłą, postępującą chorobą – utrata niezależności, strach przed upadkiem, nieprzewidywalne objawy – zbierają ogromne żniwo psychiczne.
Rozpoznawanie lęku w chorobie Parkinsona
Lęk w tym kontekście nie jest jedynie ogólnym zmartwieniem. Pojawia się jako:
- Trwały strach lub niepokój: Uczucie, które nie ustępuje po chwilowej ulgi od stresu.
- Objawy fizyczne: Szybkie bicie serca, napięcie mięśni, duszność, nudności, zawroty głowy.
- Nasilone objawy motoryczne: Lęk może nasilić drżenie, dyskinezy (mimowolne ruchy) i zamrożenie chodu.
- Zachowanie unikające: Samoizolacja w celu uniknięcia prowokujących sytuacji lub zawstydzenia.
Należy pamiętać, że lęk w chorobie Parkinsona może zmieniać się wraz z objawami motorycznymi. Niektórzy ludzie odczuwają szczytowy niepokój w okresach „off”, kiedy działanie leków słabnie i pogarsza się kontrola motoryczna.
Skuteczne strategie zarządzania
Leczenie lęku w chorobie Parkinsona powinno być kompleksowe. Oto, co działa:
-
Dostosowanie leków: Pierwszym krokiem jest sprawdzenie schematu leczenia. Lekarz może dostosować dawkę lub czas stosowania leku, aby zminimalizować momenty wyłączenia, w których często występuje największy niepokój. Ciągła terapia infuzyjna (Duopa lub Onapgo) może zapewnić bardziej stabilny poziom dopaminy, zmniejszając niepokój w ciężkich przypadkach.
-
Leki przeciwdepresyjne/przeciwlękowe: Generalnie preferowane są SSRI i SNRI, ponieważ mają one zwykle mniej skutków ubocznych niż benzodiazepiny. Benzodiazepiny można stosować ostrożnie, należy jednak wziąć pod uwagę ryzyko upadków, sedacji i zaburzeń funkcji poznawczych.
-
Psychoterapia (CBT): Terapia poznawczo-behawioralna pomaga przełamać negatywne wzorce myślenia i rozwinąć mechanizmy radzenia sobie. Jest najbardziej skuteczny, gdy niepokój jest stały, niezależnie od wahań motorycznych.
-
Grupy wsparcia: Dzielenie się doświadczeniami z innymi osobami chorymi na chorobę Parkinsona zmniejsza izolację i zapewnia praktyczne strategie radzenia sobie.
-
Zmiany stylu życia:
- Priorytet snu: Utrzymanie regularnego harmonogramu snu, unikanie kofeiny i alkoholu przed snem oraz zajęcie się podstawowymi zaburzeniami snu może znacznie zmniejszyć lęk.
- Regularne ćwiczenia: Ćwiczenia aerobowe, takie jak spacery, taniec czy pływanie, poprawiają nastrój i spowalniają postęp choroby.
- Praktyki umysłu i ciała: Joga, tai chi i medytacja uspokajają układ nerwowy i zwiększają stabilność emocjonalną.
- Unikanie czynników wyzwalających: Identyfikacja i minimalizacja czynników stresogennych (np. nieleczony ból, zaparcia) może zapobiec spirali lęku.
Znaczenie otwartej komunikacji
Najważniejszym krokiem jest szczera komunikacja z lekarzem. Wiele osób waha się, czy rozmawiać o kwestiach zdrowia psychicznego, ale skuteczne leczenie wymaga zajęcia się wszystkimi objawami, w tym lękiem. Proaktywne podejście — dostosowanie leków, psychoterapia i zdrowe nawyki — może znacznie poprawić jakość życia osób cierpiących na chorobę Parkinsona.
Ignorowanie lęku nie tylko powoduje, że czujesz się gorzej, ale może również przyspieszyć fizyczne skutki choroby. Szukanie pomocy jest nie tylko wskazane; jest to konieczne do skutecznego leczenia choroby Parkinsona.
