Chowasz zabawkę za rękę. Dla ciebie to nadal istnieje. Dla noworodka? Zniknął. Wysięgnik.
To jest trwałość obiektu (stałość obiektu) – podstawowe osiągnięcie poznawcze, które mówi nam, że przedmioty nadal istnieją, nawet jeśli ich nie widzimy, nie słyszymy ani nie dotykamy. To nie tylko sztuczka. To moment, w którym dziecko uświadamia sobie, że świat nie znika za każdym razem, gdy zamyka oczy lub traci coś z oczu.
Dla szwajcarskiego psychologa Jeana Piageta było to główne wydarzenie na etapie sensomotorycznym. Do tego etapu świat dziecka jest serią odmiennych obrazów. Kiedy nastąpi przełom, reprezentacje mentalne zostają utrwalone.
Jak rozwija się trwałość obiektów u niemowląt
Piaget argumentował, że trwałość obiektu rozwija się w sześciu odrębnych etapach w ciągu pierwszych dwóch lat życia. Jego wstępne badania wykazały, że dzieci nie rozumieją tej koncepcji aż do osiągnięcia wieku 8–9 miesięcy.
Jeśli w pierwszych miesiącach życia ukryjesz grzechotkę, dziecko nie będzie jej szukać. Nie dlatego, że jest uparty. Ale dlatego, że dla niego grzechotka przestaje istnieć w chwili, gdy opuszcza pole widzenia. Ukryj to ponownie. Zniknął.
Oto jak Piaget podzielił proces na etapy:
- Etapy 1–2 (od urodzenia do 4. miesiąca życia): Świat składa się z odruchów i wczesnych nawyków. Nie ma obiektów stałych.
- Etap 3 (4 do 8 miesięcy): Rozpoczynają się działania ukierunkowane. Ale jeśli zabawka zniknie, dziecko nie będzie jej szukać. Doświadczenie zmysłowe jest wszystkim.
- Etap 4 (8 do 12 miesięcy): Punkt zwrotny. Dzieci rozumieją związki przyczynowo-skutkowe i szukają ukrytych przedmiotów.
- Etap 5 (12 do 18 miesięcy): Metoda prób i błędów. Śledzą ukryte obiekty, ale nie udaje im się to, jeśli ukrywanie następuje poza ich polem widzenia.
- Etap 6 (18 do 24 miesięcy): Pełna trwałość obiektu. Potrafią określić, dokąd udał się obiekt, nawet jeśli nie widzieli, jak się porusza.
Współczesne badania kwestionują chronologię Piageta
Piaget był olbrzymem. Ale nie był doskonały.
Późniejsze badania wykazały, że u niemowląt początki trwałości obiektu mogą pojawiać się znacznie wcześniej, niż sądzono. Niektóre dowody sugerują, że już u dzieci w wieku 3,5 miesiąca pojawiają się już wczesne oznaki zrozumienia tej koncepcji.
Skąd rozbieżność? Testy Piageta opierały się na przeszukaniu fizycznym. Dziecko może zrozumieć, że zabawka tam jest, ale może nie mieć zdolności motorycznych do raczkowania i szperania. A może po prostu był rozproszony.
Tak więc, chociaż Piaget dobrze przedstawił ogólny zarys, rzeczywistość jest bardziej złożona. Rozwój nie polega na naciśnięciu przełącznika. To jest gradient.
Jeśli chcesz pomóc dziecku ćwiczyć tę umiejętność, spróbuj zagrać w „akuku”. Używaj luźnych książek. Ukryj swoją ulubioną zabawkę, a następnie ją pokaż. Gry te ćwiczą mózg w śledzeniu istnienia obiektów poza bezpośrednim bodźcem zmysłowym.
Czy to ADHD, czy po prostu rozwojowe?
Rodzice często się martwią. Jeśli Twoje dziecko zapomni, gdzie położyło blokadę, czy jest to opóźnienie poznawcze?
Czasami brak trwałości obiektu błędnie przypisuje się zespołowi nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD). To jest błędne.
Trudności w zapamiętywaniu lokalizacji obiektów u osób z ADHD wynikają raczej z deficytów pamięci roboczej niż z niemożności zrozumienia, że obiekty istnieją niezależnie od percepcji. Jest to problem z przetwarzaniem informacji, a nie błąd koncepcyjny.
Nie należy mylić etapu rozwojowego z markerem diagnostycznym bez kontekstu zawodowego.
Czy zwierzęta mają trwałość obiektów?
Nie tylko ludzie to dostrzegają.
Psy, koty, ptaki i naczelne z powodzeniem rozwiązują problemy związane z poruszającymi się obiektami. Wykazują zdolności odpowiadające czwartemu i piątemu etapowi Piageta. Wiedzą, że jeśli ukryją jedzenie pod filiżanką, nadal tam będzie.
Niektóre gatunki idą dalej. Afrykańskie papugi szare, papużki faliste, szympansy i orangutany wykazały dowody na trwałość obiektu obejmującą wszystkie sześć stadiów Piageta. Potrafią śledzić ruch obiektów w sposób porównywalny do działań małych dzieci.
Podsumowanie
Pojawienie się trwałości obiektu sygnalizuje zdolność do tworzenia mentalnych reprezentacji obiektów i zdarzeń. To ogromny skok.
Ale pamiętaj: rozwój jest różny. U niektórych dzieci ten mechanizm „działa” już po 8 miesiącu życia. U innych trwa to dłużej. Niektóre mogą wykazywać wczesne objawy już po 3,5 miesiącu.
To nie jest wyścig. To jest konstrukcja rzeczywistości. Jedna ukryta zabawka na raz.
